Sonbahar

Yönetmen: Özcan Alper
Yapım Yılı: 2008
Süre: 102 dk.
Ülke: Türkiye, Germany
Tür: Dram

Filmin Konusu

Yusuf, 1997 yılında 22 yaşında üniversite öğrencisiyken girdiği cezaevinden 10 yıl sonra sağlık nedenleriyle tahliye edilir. Yusuf’u, cezaevinden çıkıp geldiği Doğu Karadeniz’deki köyünde bir tek yaşlı ve hasta annesi karşılar. O cezaevindeyken babası ölmüş, ablası ise evlenip büyük bir kente taşınmıştır. Ekonomik nedenlerle sadece yaşlıların kaldığı bu dağ köyünde Yusuf, sadece çocukluk arkadaşı Mikail ile görüşmektedir. Sonbaharın kendini yavaş yavaş kışa teslim ettiği günlerde Yusuf, Mikail ile gittiği bir meyhanede fahişelik yapan genç ve güzel Gürcü kızı Eka ile karşılaşır. Farklı dünyalardan gelen bu 2 insanın birlikteliği için ne zaman ne de koşullar uygundur. Yine de Yusuf için aşk son bir kez hayata tutunma ve kendi yalnızlığından sıyrılma çabasına dönüşür.

Fragman

Filmin Repliği

“Keşke her şeyi geride bırakıp uzun bir yolculuğa çıkabilseydik seninle.”

“Biliyor musun, sen şimdiki zamanda yaşamıyorsun sanki, Rus romanlarından kaçmış gibisin.”

“Çıkmaz bir sokağa girmiş gibiydiler ve o sokağın sonu kapalı, etrafları kuşatılmış ve ölecekler. Ama onların ölümü başka bir şey yarattı.”

Kadro

Yönetmen

Özcan Alper

Senaryo

Özcan Alper

Oyuncular

Onur Saylak

Megi Kobaladze

Serkan Keskin

Sonbahar Ne Anlatıyor?

Karadeniz'in Hırçın Kıyısında Kayıp Bir Kuşağın Ağıdı

⚠️ Dikkat: Bu analiz yazısı, filmi henüz izlememiş olanlar için spoiler detaylar içerebilir.

1990'ların sonu ve 2000'lerin başında Türkiye'nin siyasi ikliminde derin yaralar açan F-tipi cezaevleri ve "Hayata Dönüş" operasyonlarının ardından, yıllarını sosyalizm idealine vermiş genç bir adamın, Yusuf'un usulca ölüme yatışının hikayesidir Sonbahar. Yönetmen Özcan Alper, sadece dönemin politik enkazını resmetmekle kalmaz; Karadeniz'in hırçın doğasını, aralıksız yağan yağmurunu ve gri bulutlarını, devlete ve düzene yenik düşmüş bir bedenin içsel soğukluğuyla kusursuz bir biçimde bütünleştirir. Yusuf'un ciğerlerindeki hastalık (verem) ilerledikçe, Karadeniz’deki mevsim de ağır ağır sonbahardan kışa doğru evrilir. Doğa hırçınlaştıkça ve ağaçlar yapraklarını döktükçe Yusuf'un durumu da kötüleşir; doğanın bu amansız ritmi, aslında Yusuf'un kalan ömrünün sessiz bir kum saatidir. Hapishanede bedeni çürütülen, en güzel yılları elinden alınan Yusuf, on yıllık bir tutsaklığın ardından doğup büyüdüğü Çamlıhemşin topraklarına döndüğünde aslında yaşamak için değil, sadece çocukluğunu ve umutlarını usulca toprağa vermek için gelmiştir.

Film, mekanı salt bir arka plan olmaktan çıkararak Yusuf'un iç dünyasının bir yansımasına dönüştürür; evin içindeki o boğucu, loş ve klostrofobik atmosfer, dışarıdaki sonsuz, gri ve soğuk Karadeniz manzarasıyla amansız bir tezat oluşturur. Ölümün ilk evresi belki de gerçeğin alanından kopup ötekinin bakışına muhtaç hale gelmektir; nitekim ölüme gün sayan Yusuf'un, pavyonda çalışan Gürcü konsomatris Eka ile kurduğu yakınlık da aslında umut vadeden bir aşk hikayesi değil, iki yersiz yurtsuz ruhun dünyadaki o büyük eksikliklerini ve boşluklarını birbirleriyle kapatma çabasıdır. Aşk, öznenin eksik bir varlık olduğunu kabul etmesi ve öteki aracılığıyla hayata tutunma arzusudur ancak Sonbahar'da bu tutunma tamamen geleceksiz ve çaresizdir.

İkisi de farklı sistemlerin enkazı altında kalmıştır; Yusuf, bedeni devlet şiddetiyle tahrip edilmiş Türkiyeli bir sosyalist, Eka ise Sovyetlerin çöküşüyle sınırların ötesine savrulmuş hayatların trajik bir temsilidir. İskelede yan yana durup denize baktıkları o unutulmaz sahne, hem coğrafi bir sınırın hem de tükenmiş iki hayatın sessiz bir isyanı gibidir. Pavyondaki o ağır ve loş havada çalınan Hemşince ve Gürcüce ezgiler, Eka ile Yusuf'un arasındaki dramatik yakınlaşmayı tanımlarken, bir yandan da Eka'nın o kahredici sorusu filmin tam kalbine bir bıçak gibi saplanır: "Sen en güzel yıllarını sosyalizm için mi verdin?" Bu soru, bir ideal uğruna feda edilen hayatların, devlet şiddetiyle nasıl yarım bırakıldığının ve o yarım kalan hayatların artık hiçbir sevgiyle tamamlanamayacağının en saf, en acımasız özetidir.

Filmin son sahnesinde lapa lapa yağan kar, sonbaharın bitişini ve Yusuf'un da bu dünyadaki zamanının dolduğunu haber verirken, usulca kameraya yansıyan annesinin o yapayalnız halini görürüz. Yusuf'un film boyunca onarmaya çalıştığı ve sonunda o tükenmiş ciğerleriyle, tüm nefesiyle üflediği tulum, aslında onun hayata karşı çıkardığı son isyan sesi ve kendi sonsuzluğuna vedasıdır. Ayşenur Kolivar'ın sesiyle dağlarda yankılanan ağıt, tabutun içindeki Yusuf için değil, yaşanamayan ömürler, eksik kalan devrimler ve sessizce yok edilen bütün kayıp bir kuşak için yakılmış gibidir. Yönetmen Özcan Alper bizi basit bir melodramla baş başa bırakmaz; vicdanımızla, sistemin bireyi nasıl öğüttüğüyle ve o eksik kalan hayatların trajedisiyle yüzleştirir. Belki de Yusuf'un ve onun nezdinde tüm bir kuşağın o amansız direnişi, Samuel Beckett'ın kelimelerinde gizlidir: "Hep denedin, hep yenildin. Olsun, gene dene, gene yenil, daha iyi yenil."

Bunları Biliyor Muydunuz?

★

Film, Özcan Alper’in ilk uzun metrajlı sinema filmidir. İlk denemesi olmasına rağmen olgun sinematografisi ve yalın diliyle eleştirmenlerden tam not almıştır.

★

Filmin ana çekimleri Doğu Karadeniz'in zorlu coğrafyasında (Hopa, Çamlıhemşin ve Kemalpaşa) toplamda 6 haftada tamamlanmıştır.

★

Özcan Alper, filmin çekimleri sırasında mekanların ruhunu yansıtabilmek için Karadeniz'in zorlu hava koşullarına müdahale etmeden, doğal ışığı ve puslu atmosferi olduğu gibi kullanmıştır.

★

Eka karakteri, sınırların ötesindeki çaresizliği ve Doğu Bloku'nun yıkılışından sonra Türkiye'ye savrulan hayatları temsil etmesi için hikayeye dahil edilmiştir; Yusuf ve Eka iskelede dururken aslında yıkılmış iki ayrı sistemin enkazı olarak yan yanadırlar.

★

Filmde duyulan ağıtlar bölgenin kültürel hafızasını yansıtan Hemşin ezgileridir; Ayşenur Kolivar'ın sesi filme sadece müzik değil, coğrafyanın hüzünlü ruhunu da katar.

Filme Özel Koleksiyon

Bu filmin ruhunu ve tasarım kodlarını taşıyan, sadece bu yapıt için özel tasarlanıp seçilmiş koleksiyon parçaları

Özgün Çizim

Tasarım Hikayesi

Karadeniz’in o bitmek bilmeyen, sağır edici hırçınlığına karşı çekilmiş, soğuk bir demir korkuluk. Ve o sonsuz boşluğa yüzünü dönmüş, birbirinden uzak, hayata tutunamamış iki yaralı silüet. Usulca kendi sonunu bekleyen, ömrünü taş duvarlar arasında ve ölüm oruçlarında tüketmiş bir adam. Biraz ötesinde ise, sınırların ötesinden sürüklenerek gelmiş, o soluk gri dünyaya tutunmaya çalışan sürgün bir kadın. Aralarındaki boşluk; dile getirilemeyen travmaların, geç kalınmışlığın ve Karadeniz kadar karanlık bir çaresizliğin sessiz beyanıdır.

Aslında bu romantik bir deniz manzarası değil. Hayata teğet geçmiş, fırtınalı bir denizin kıyısında sökülmüş bir dikiş gibi usulca eriyip giden iki yorgun ruhun sessiz vedasıdır.

Koleksiyonu Keşfet ↗